مىآيند . در اين كتاب كم حجم شرح سى و نه قطعه به تفصيل تمام درج شده كه من به فهم اصطلاحات آن راه نمىيابم . قسمتى كه با علامت ( C ) مشخص شده سى و پنج تصوير به همان سبك و سياق به دنبال دارد . و قسمت متمايز با نشان ( D ) داراى سيزده نقش است ، و نقش ما قبل آخر دايرهء بزرگ‌ترى است كه بر روى محيطش چهل و چهار نقطه قرار دارد و هشت تا از اين نقطه‌ها به رنگ سرخ است . بىگمان هنرمندانى كه به هنر موسيقى آگاهى دارند با توجّه به اين تصاوير به آسانى مبانى و قواعد اصلى اين علم را درمىيابند . من نيز بر اين نيّتم اگر فرصت بيابم و خدا توفيق كرامت فرمايد چند روزى به كشف قواعد و اصولى كه در اين كتاب آمده بكوشم . افزون بر اين تصاوير تابلو ديگرى است كه به صورت صفحه شطرنج درآمده خانه‌هاى بزرگ آن به سيصد و شش قسمت تقسيم شده كه برخى از آنها داراى نت و برخى خالى و سفيد است ، و در جايى از كتاب مصنف آورده است كه موسيقى به مثابه شهرى است كه داراى چهل و دو كوى است ، و هر كويى داراى سى و دو كوچه مىباشد ؛ و در آخر كتاب تصوير بزرگى است كره مانند كه به چهار دايره تقسيم شده ، و دواير با چهل خط به صد و شصت خانه قسمت شده‌اند و در هر خانه نتى است . نتهاى ايرانى الفاظى بىمعنى نمىباشند ، بل كه هر يك به نام شهرى يا يكى از اندامهاى بدن آدمى يا يكى از چيزها كه در طبيعت وجود خارجى دارد ناميده مىشود . و استاد فن به هنگام تعليم به منظور تميز دادن آهنگها از يكديگر مىگويد : از اين شهر به آن شهر برويد ؛ يا از انگشت به آرنج حركت كنيد . هر يك آهنگها از آن به نام شهرى موسوم شده‌اند كه معتقدند هر كدام به شهرى جداگانه اختصاص دارد و بيشتر در آن شهر اجرا مىشود . بنابراين توضيحات در نظر من چنين مىنمايد كه موسيقى ايرانيان پيچيدگيها و مشكلات و ناهمواريهاى زياد دارد كه شايد عمده‌ترين عوامل آنها كمى توجّه مردم و قلّت به كار گيرى آن باشد ، و گرنه براى تعليم و تعلّم اين هنر زيبا روش و شيوهء ساده‌تر و آسان‌ترى ابداع و معمول مىشد . موسيقى دانان نامور ايران كه بنابر آنچه شنيده‌ام عده‌شان از ده دوازده نفر در نمىگذرد همه در دربار پادشاه به سر نمىبرند . در صفحهء مربوط به نقشهاى موسيقى آهنگ كوچكى نموده شده كه با دقت در آن مىتوان به خصوصيات ديگر پرده‌هاى